6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş merkezli meydana gelen ve "asrın felaketi" olarak nitelendirilen iki büyük deprem, Türkiye'nin güneydoğusunda yıkıcı bir etki yarattı. Sabah saat 04.17'de Pazarcık ilçesinde 7.7 büyüklüğünde, öğleden sonra ise 13.24'te Elbistan ilçesinde 7.6 büyüklüğünde gerçekleşen bu sarsıntılar, 11 ili etkisi altına alarak geniş çaplı bir felakete yol açtı. Resmi verilere göre, bu depremlerde 53 bin 537 vatandaşımız hayatını kaybetti, 107 bin 213 kişi ise yaralandı. Toplamda 108 bin kilometrekarelik bir alanda etkili olan bu doğal afet, yaklaşık 14 milyon insanın yaşamını doğrudan etkiledi.
Depremin Vurduğu Şehirler ve Yıkımın Boyutu
Kahramanmaraş, Hatay, Adıyaman, Gaziantep, Malatya, Kilis, Diyarbakır, Adana, Osmaniye, Şanlıurfa ve Elazığ gibi iller, depremlerin en ağır yıkımına uğrayan bölgeler oldu. Bu illerdeki yerleşim yerleri, mahalleler, ilçeler ve hatta şehirler adeta yok oldu. Yapılan tespitlere göre, depremlerde toplam 35 bin 355 bina tamamen yıkıldı. Ayrıca, 17 bin 491 binanın acil olarak yıkılması gerektiği belirlendi. Ağır hasarlı bina sayısı 179 bin 786'ya ulaşırken, 40 bin 228 bina orta hasarlı ve 431 bin 421 bina ise az hasarlı olarak kayıtlara geçti. Bu yıkım, bölgedeki yaşamı kökten değiştirdi.
Altyapı ve Kültürel Miras Üzerindeki Etkiler
Depremlerin etkisi sadece konutlarla sınırlı kalmadı. Bölgedeki sağlık altyapısı da büyük zarar gördü. Toplam 116 hastaneden 42'si ağır ve orta hasarlı hale gelirken, 94'ü az hasarlı olarak tespit edildi. Bu durum, acil sağlık hizmetlerinin sunulmasında önemli zorluklara yol açtı. Tarihi ve kültürel miras da bu felaketten nasibini aldı. Deprem bölgesindeki 11 ilde bulunan 8 bin 500 kültür varlığının 169'u yıkıldı, 535'i ağır hasar aldı ve 390'ı ise orta hasar gördü. Bu kayıplar, Türkiye'nin zengin kültürel dokusunda derin izler bıraktı.
Barınma ve Yeniden Yapılanma Süreci
Felaketin ardından, evlerini kaybeden vatandaşlar için acil barınma çözümleri üretildi. 11 ilde 350 çadır kent kuruldu, 645 bin çadır ve 215 bin 224 konteyner yerleştirildi. Bu geçici barınma alanları, milyonlarca insanın barınma ihtiyacını karşılamaya çalıştı. Bölgeye toplamda 106 milyar 728 milyon lira kaynak aktarıldı. Yeniden yapılanma çalışmaları hızla başlatıldı. Konut inşaatları kapsamında, 2025 yılı Aralık ayı itibarıyla 455 bin konutun tamamlanarak hak sahiplerine teslim edilmesi hedefleniyor. İnşaat çalışmaları halen yoğun bir şekilde devam ediyor.
Göç Hareketliliği ve Ekonomik Etkiler
Depremlerin ardından bölgede önemli bir göç hareketliliği yaşandı. Türkiye İstatistik Kurumu'nun 2023 yılı verilerine göre, deprem bölgesindeki 10 ilden toplam 715 bin 29 kişi başka şehirlere göç etti. En çok göç veren il, 164 bin 247 kişi ile Hatay oldu. Hatay'ı 102 bin 621 kişi ile Malatya, 82 bin 119 kişi ile Kahramanmaraş ve 77 bin 898 kişi ile Adana takip etti. Bu göç dalgası, hem göç veren hem de göç alan şehirlerin demografik ve sosyal yapısını etkiledi. Depremin Türkiye ekonomisi üzerindeki yükü ise yaklaşık 2 trilyon lira, yani 103,6 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu yükün yüzde 54,9'luk payı ve 56,9 milyar dolar ile ilk sırayı konut hasarı aldı. Kamu altyapısı ve hizmet binalarındaki yıkım ise 12,9 milyar dolarlık bir hasara neden oldu. Konut dışı özel sektör hasarı da 11,8 milyar dolar olarak belirlendi. Bu ekonomik tablo, ülkenin yeniden yapılanma sürecinin ne kadar büyük bir maliyet taşıdığını gözler önüne seriyor.
Bu büyük felaketin ardından geçen üç yıl, hem kaybedilen canları anma hem de yeniden inşa sürecinin geldiği noktayı değerlendirme açısından büyük önem taşıyor. Depremin yarattığı derin izler, toplumsal dayanışma ve kararlı bir yeniden yapılanma çabasıyla silinmeye çalışılıyor. Deprem sonrası süreç, gelecekteki olası afetlere karşı alınması gereken önlemler konusunda da önemli dersler sunuyor. Türkiye'nin bu zorlu süreci atlatma mücadelesi devam ederken, kaybedilenlerin anısı ve geride kalanların umuduyla geleceğe bakılıyor. Bu süreçte, AFAD gibi kurumların koordinasyonunda yürütülen çalışmalar, doğal afet yönetimi ve acil durum müdahalesi konularında da önemli deneyimler kazandırıyor.
