Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Sıfır Atık Hareketi kapsamında önemli bir adım atarak tek kullanımlık plastik ürünlerin kullanımını sona erdirecek yeni bir yönetmeliği hayata geçiriyor. Bu kapsamda, plastik çatal, bıçak, kaşık, tabak, bardak, pipet gibi ürünlerin yanı sıra köpükten yapılmış gıda kapları da yasaklanacak. Yönetmelik taslağı, kurumların görüşüne açılacak ve yıl sonunda yürürlüğe girmesi bekleniyor. Bu düzenleme ile yıllık 1,5 milyon ton karbondioksite eşdeğer karbon salımının engellenmesi ve yaklaşık 1,5 milyar liralık atık yönetim maliyetinden tasarruf edilmesi hedefleniyor.
Çevre Dostu Alternatifler ve Kapsamlı Düzenlemeler
Bakanlık tarafından geçen yıl yayımlanan 2025-2028 Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı ile Tek Kullanımlık Plastikler, Deniz Çöpleri ve Mikroplastikler Yol Haritası doğrultusunda hazırlanan yönetmelik, çevresel kirliliği azaltmayı amaçlıyor. AB Tek Kullanımlık Plastikler Direktifi'ne uyum çerçevesinde hazırlanan taslak, çevreye zarar veren ve plastik kirliliğine yol açan birçok ürünü kapsıyor. Bu ürünlerin yerine cam, porselen, ahşap ve karton gibi doğa dostu alternatifler sunulacak.
Yönetmelik Neleri Kapsıyor?
- Plastik çatal, bıçak, kaşık ve yemek çubukları
- Genleştirilmiş polistirenden (EPS) yapılmış gıda kapları ve içecek bardakları
- Plastik çubuklu kulak pamukları
- Plastik pipetler
İlerleyen süreçte, kısmen plastikten mamul içecek bardakları, gıda kapları, kargo poşetleri, ıslak mendiller ve yüzey temizleme havluları gibi ürünlerin tüketimini azaltmaya yönelik ek tedbirler de hayata geçirilecek. Bu tedbirler arasında kısıtlamalar ve işaretlemeler yer alacak.
Vatandaşların Tek Kullanımlık Plastiklere Bakışı
Bakanlık, yeni yönetmelik öncesinde Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ile ortaklaşa bir araştırma yürüttü. Bu araştırma, vatandaşların tek kullanımlık plastik ürünlere yönelik tutumlarını ortaya koydu. Araştırmaya katılanların büyük çoğunluğu, günlük yaşamlarında tek kullanımlık plastikleri daha az kullanma eğiliminde. Vatandaşların yaklaşık yüzde 77'si bu durumu desteklerken, sadece yüzde 10'u desteklemiyor. Benzer şekilde, yüzde 72'den fazlası tek kullanımlık plastik ürünleri daha az satın almayı destekliyor.
Araştırma Sonuçları
- Tek kullanımlık plastikleri daha az kullanmayı destekleyenler: %77,65
- Tek kullanımlık plastikleri daha az satın almayı destekleyenler: %72,52
- Plastik pipet, tabak, çatal-bıçak gibi ürünlerin kullanımının kısıtlanmasını faydalı bulanlar: %76,40
- Bu ürünlerin yasaklanmasını destekleyenler: %60,02
Katılımcıların büyük bir kısmı, kısıtlama veya yasaklama durumunda kağıt, karton, ahşap gibi alternatif ürünlerin kullanımını destekliyor. Ayrıca, yüzde 80'den fazlası metal, porselen ve seramik gibi tekrar kullanılabilir ürünlere yönelimi destekliyor. Bu sonuçlar, toplumun çevre bilincinin arttığını ve sürdürülebilir çözümlere açık olduğunu gösteriyor.
Türkiye'nin Tek Kullanımlık Plastik Tüketimi
Türkiye'de 2022 yılında önemli miktarda tek kullanımlık plastik ürün tüketildiği istatistiklere yansıdı. Toplamda 709 bin 348 ton tek kullanımlık plastik ürün kullanıldı. Bu rakamlar, yönetmeliğin ne kadar acil ve gerekli olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
2022 Yılı Tek Kullanımlık Plastik Tüketim Miktarları (Ton)
- Kulak pamuğu çubukları: 2.858
- Çatal, kaşık: 32.406
- Tabak: 25.584
- Pipet: 10.234
- Plastik karıştırıcı: 5.117
- Gıda kabı: 63.000
- Plastik bardak: 120.000
- Plastik içecek şişesi: 155.935
Bu rakamların ilerleyen yıllarda daha da artış göstermesi bekleniyordu. Yeni yönetmelik, bu artış trendini durdurarak önemli bir çevresel iyileşme sağlayacak.
Avrupa'da Tek Kullanımlık Plastiklere Karşı Alınan Önlemler
Avrupa Birliği ülkeleri de tek kullanımlık plastiklerin çevreye verdiği zararı azaltmak için çeşitli düzenlemeler hayata geçirdi. Birçok ülke, AB direktiflerinin ötesine geçen yasaklar ve teşvikler uygulayarak sürdürülebilirliğe önemli katkılar sağladı.
Örnek Ülkeler ve Uygulamaları
- Fransa: Tek kullanımlık plastik ürünlerin çoğunu ülke genelinde yasaklayarak AB direktifinin ötesine geçti.
- Almanya: Direktif maddelerini ulusal yasaya aktardı, üreticilerden raporlama talep etti ve çevresel projeleri destekleyen finansal mekanizmalar oluşturdu.
- İspanya: Tek kullanımlık plastiklerin satışını yasakladı ve plastik ambalajlara kilogram başına vergi gibi uygulamalarla sürdürülebilir malzemelere geçişi teşvik etti.
- Hollanda: Belirli tek kullanımlık ürünlerde ücretlendirme uygulamaya başladı ve bazı ürünlerin satışını aşamalı olarak kaldırdı.
- İrlanda: Islak mendil ve tek kullanımlık servis ürünlerini yasakladı, bardaklar için ek ücret gibi tüketimi azaltıcı vergiler planlıyor.
- İtalya: Kompostlanabilir plastiklere istisna tanıyan düzenlemelerle gıda ambalajlarında alternatif çözümler üretiyor.
- Yunanistan: Kamuda tek kullanımlık ürünleri yasakladı.
Bu ülkelerin deneyimleri, Türkiye'nin atacağı adımlar için önemli bir yol haritası sunuyor. Tek kullanımlık plastiklerin çevre üzerindeki olumsuz etkileri küresel bir sorun olmaya devam ederken, bu türden kapsamlı düzenlemeler geleceğimiz için büyük önem taşıyor.
