Türk edebiyatının dev ismi Peyami Safa'nın babası olan şair ve yazar İsmail Safa, hayatını kaybettiği Sivas'ta, Ali Ağa Camii haziresinde sessizce yatıyor. Dönemin siyasi baskıları nedeniyle Sivas'a sürgün edilen ve burada görev yapan İsmail Safa, 1901 yılında hayatını kaybetmişti. Günümüzde pek çok kişinin önünden geçtiği ancak kimsenin fark etmediği bu mezar, aslında Türk edebiyat tarihine ışık tutan kritik bir miras taşıyor.
Sürgünle Gelen Hüzünlü Bir Hayat Hikayesi
İsmail Safa'nın Sivas ile olan bağı, tamamen tesadüf değil, dönemin siyasi ikliminin bir sonucudur. Dahiliye Nezareti tarafından posta kâtibi olarak Sivas'a tayin edilen Safa, aslında bir nevi sürgün hayatı yaşıyordu. O dönemde İstanbul dışındaki şehirler, Osmanlı idaresi tarafından birer sürgün diyarı olarak kabul ediliyordu.
Safa, Sivas'ta görev yaparken sadece siyasi baskılarla değil, ağır kişisel trajedilerle de mücadele etti. Sivas'a gelmeden önce bir kızını kaybeden, bir diğer kızını ise Sivas'ta yitiren şair, büyük bir yalnızlık ve geçim sıkıntısı içinde yaşadı. Dönemin şartları gereği 2 bin 500 kuruş maaşla geçinmeye çalışan Safa, sağlık sorunlarıyla boğuşurken görevine devam etmeye çalıştı.
Siyasi hareketliliğin de merkezinde yer alan Safa, İngilizlerin Afrika'daki hakimiyet çabalarına karşı düzenlenen gösteriler nedeniyle zaptiye nezareti tarafından sürekli takip ediliyordu. Bu yoğun baskı ve takip süreci, onun hem sosyal hem de ruhsal dünyasını derinden etkiledi.
Mezarın Yolculuğu: İsimsizlikten Tarihi Mirasa
İsmail Safa'nın naaşı, vefatının ardından tek bir yerde kalmadı; adeta bir yolculuğa çıktı. Mezarın izini sürmek oldukça zorlu bir süreç oldu. İşte İsmail Safa'nın mezarının izlediği o karmaşık rota:
- İlk olarak dönemin Garipler Mezarlığı'na defnedildi.
- Mezarlık kaldırılınca, Hükümet Meydanı'ndaki İzzet Paşa Camii haziresine nakledildi.
- Son olarak ise günümüzde bulunduğu Ali Ağa Camii haziresine taşındı.
Bu nakil süreçleri sırasında şairin mezar taşının kırılması, onun uzun süre isimsiz bir mezarda yatmasına neden oldu. Mezarı kimin olduğu konusunda ciddi şüpheler oluşsa da, bir akrabasının gönderdiği fotoğraf ve mektup sayesinde gerçek kimliği ortaya çıkarıldı.
Edebiyat Tarihi İçin Büyük Bir Değer
Prof. Dr. Süheyla Yüksel, İsmail Safa'nın sadece bir şair değil, aynı zamanda dönemin siyasi ve ideolojik görüşlerini yansıtan önemli bir edip olduğunu vurguluyor. Peyami Safa gibi bir devin yetişmesinde, babasının bu kültürel birikiminin payı büyüktür.
Sivas'ın kültürel mirası içinde yer alan bu mezar, sadece bir kabristanlık noktası değil, aynı zamanda bir dönemin toplumsal yapısını anlamak için canlı bir tanık niteliğindedir. Bu nedenle, bu tarihi şahsiyeti ve mezarını hatırlamak, kültürel hafızamızı korumak adına büyük önem taşıyor.
Edebiyat dünyasının önemli isimlerini keşfetmek için Peyami Safa ve Sivas üzerine yapılan çalışmaları takip edebilirsiniz.
