Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) Başkanı Fatih Birol, ajansa üye ülkelerin, kurum tarihindeki en yüksek miktarda stratejik petrol rezervini, yani 400 milyon varili piyasaya sürme konusunda anlaştığını duyurdu. Bu önemli karar, Orta Doğu'daki jeopolitik gerilimlerin küresel enerji piyasaları üzerindeki etkilerine karşı bir önlem olarak alındı. IEA'nın Paris'teki merkezinde yapılan açıklamada, bölgedeki gelişmelerin enerji arzında ciddi aksamalara yol açtığı vurgulandı.
Orta Doğu'daki Gerilimlerin Enerji Piyasalarına Etkisi
Fatih Birol, Orta Doğu'daki mevcut durumun küresel petrol ve gaz piyasaları için büyük riskler taşıdığını belirtti. Özellikle stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nın durumu hakkında bilgi veren Birol, bu bölgeden günlük ortalama 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürününün taşındığını hatırlattı. Bu rakamın, deniz yoluyla yapılan küresel petrol ticaretinin yaklaşık %25'ine denk geldiğini ekledi. Ancak, son gelişmelerle birlikte bu geçişlerin neredeyse tamamen durma noktasına geldiği ifade edildi. Alternatif güzergahların yetersizliği ve mevcut depolama kapasitelerinin doluluğu, bölgedeki petrol üreticilerini üretimi kısmaya zorluyor.
Gaz Piyasalarındaki Zorluklar ve Asya'nın Durumu
Petrol piyasasındaki sıkıntıların yanı sıra, doğal gaz piyasalarında da benzer zorluklar yaşanıyor. Özellikle Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi önemli LNG tedarikçilerinden yapılan sevkiyatlar için alternatiflerin sınırlı olması, durumu daha da karmaşık hale getiriyor. Bu gelişmeler sonucunda, küresel enerji tedarikinde yaklaşık %20'lik bir azalma yaşandığı bildirildi. Bu durumdan en çok etkilenen bölgenin ise Asya olduğu belirtildi.
IEA'nın Tarihi Müdahalesi
Fatih Birol, petrol piyasasında karşılaşılan zorlukların eşi benzeri görülmemiş bir boyutta olduğunu vurguladı. Bu nedenle, IEA üyesi ülkelerin bu duruma benzeri görülmemiş büyüklükte bir acil ortak müdahaleyle karşılık vermiş olmasından duyduğu memnuniyeti dile getirdi. Birol, enerji güvenliğine yönelik büyük aksaklıklar yaşandığında IEA'nın daha önce 5 kez koordineli şekilde petrol piyasalarına müdahale kararı aldığını hatırlattı. Bu kez alınan karar ise, kurum tarihindeki en büyük acil durum petrol stoğunun piyasaya sürülmesini içeriyor.
400 Milyon Varil Petrol Piyasaya Sürülüyor
IEA üye ülkeleri, Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasıyla kaybedilen arzı telafi etmek amacıyla 400 milyon varil petrolü piyasaya sürecek. Bu adımın, piyasalardaki aksaklıkların acil etkilerini hafifletmeyi amaçladığı belirtildi. Ancak Birol, petrol ve gaz akışının istikrara kavuşması için en kritik gelişmenin, Hürmüz Boğazı üzerinden transit geçişin yeniden başlaması olduğunu vurguladı. IEA, piyasadaki durumu yakından izlemeye devam edecek ve gerekirse üye ülkelere ek önerilerde bulunacak.
32 Üye Ülke Acil Durum Stoklarını Kullanacak
IEA'nın 32 üye ülkesinin aldığı karar doğrultusunda, acil durum petrol stokları her ülkenin kendi koşullarına uygun bir zaman diliminde piyasaya sunulacak. Bazı ülkeler bu kararı ek acil durum önlemleriyle de destekleyecek. Mevcut durumda IEA üyelerinin 1,2 milyar varili aşan acil durum stoku bulunuyor. Ayrıca, hükümetlerin sorumluluğunda 600 milyon varil daha endüstriyel stok mevcut. IEA Sekreterliği, bu toplu eylemin nasıl uygulanacağına dair detaylı bilgileri paylaşacak. Bu karar, 1974'te kurulan IEA'nın tarihindeki altıncı koordineli müdahale olma özelliğini taşıyor. Daha önceki müdahaleler 1991, 2005, 2011 ve 2022'de Rusya-Ukrayna savaşı başladığında gerçekleşmişti. Hürmüz Boğazı'ndaki petrol ve petrol ürünleri sevkiyatının durma noktasına gelmesi, arz endişelerini artırarak petrol fiyatlarında sert dalgalanmalara neden oluyor.
